جسدهای شیشه‌ای؛ بازگوی فیلم‌های نساخته کیمیایی

            منتقد ادبي نبود، همه حرف سينمايي زدند

نشست نقد و بررسي كتاب‌هاي «جسدهاي شيشه‌اي» و «حسد» عصر روز گذشته 19 مرداد با حضور مسعود كيميايي- نويسنده و كارگردان، جواد طوسي و جمشيد ارجمند از منتقدان سينمايي در فرهنگسراي ارسباران برگزار شد.
اين نشست با توجه به اينكه منتقد ادبي نداشت شكل سينمايي به خود گرفت. ارجمند و طوسي با توجه به علاقه‌اي كه به سينما و شخصيت كيميايي دارند، بيش‌تر به آثار سينمايي اين هنرمند پرداختند تا نقد دو كتاب او.
در ابتداي اين نشست، ارجمند به تعريف و تمجيد از سينماي كيميايي پرداخت و افزود: كيميايي براي من بسيار بزرگ و محترم است و از دهه ۵۰ كه (پاشنه كفش‌اش را ور كشيد، هنوز آن را نخوابانده) همچنان فيلم مي‌سازد.

وي، ارتباط كار سينمايي و كار ادبي كيميايي را حساس و نزديك به هم دانست و افزود: رمان جسدهاي شيشه‌اي بازگو كننده فيلم‌هاي نساخته اين هنرمند است.
به گفته ارجمند، سينما و رمان دو رسانه‌اي هستند كه بسيار به هم نزديكند و سينما از سال‌هاي اوليه اختراع و آغاز كار به واسطه اقتباس پيوند برقرار كرده است و ساخت فيلم‌هاي اقتباسي نزديكي اين دو رسانه را آشكارتر كرده. كيميايي نيز با اين دو اثر بين سينما و رمان پيوندي حيرت‌آور به وجود آورده است. 
وي اضافه كرد: هنگام خواندن رمان جسدهاي شيشه‌اي فقط داستان نمي‌خوانيد بلكه فيلم هم مي‌بينيد. اين اثر از تمام تم‌هاي مورد علاقه كيميايي برخوردار است و رويدادهاي فراواني چون هيجان جواني، نهضت ملي و عشق در آن رخ مي‌دهد. زن محور اساسي اين كتاب است كه با ويژگي زندگي شرقي و ايراني آميخته و به موقعيت او در جامعه پرداخته شده است. 
به اعتقاد ارجمند، كيميايي جامعه خود را بسيار خوب مي‌شناسد. از اين رو آثار سينما و كتاب جسدهاي شيشه‌اي بازتابي از جامعه‌اي است كه در آن زندگي مي‌كند.
به گفته وي، ديالوگ‌نويسي اهميت زيادي دارد كه در سينماي ما جدي گرفته نمي‌شود؛ اين در حالي است كه كيميايي در ديالوگ‌نويسي تخصص دارد و در اين حيطه داراي سبك است. او با استفاده از ابزارهاي زباني جمله‌ها را در جايگاه تصوير جا انداخت و منطقي كه از آن گفتار به وجود آمد، باعث پديد آمدن شكل خاصي از زبان فارسي شد.

ارجمند كه ويراستاري رمان جسدهاي شيشه‌اي را به عهده داشته و بر آن مقدمه نيز نوشته است، در اين باره گفت: نخستين بار كه اين اثر را خواندم متوجه نزديكي ذهنيت خودم با كيميايي شدم. از اين رو از او خواستم بر اين كتاب مقدمه بنويسم.
در ادامه اين نشست، كيميايي با تشكر از برگزار كنندگان اين جلسه، گفت: مخاطبان سينما از مخاطبان ادبيات بيشتراند.
وي با بيان اينكه نوشتن رمان بسيار برايش سخت بوده است، افزود: من نوشته و يا اثري تمرين كرده نداشتم؛ غير از (فيلم‌نوشت). هرچه اين "فيلم‌نوشت" جلو مي‌رفت من طرح اوليه رمان جسدهاي شيشه‌اي را در آن مي‌ديدم و هر چه نوشتن وسيع‌تر ‌شد، اين كتاب پديدار مي‌گشت. 
كيميايي ادامه داد: در واژه‌بندي بود كه متوجه شدم صورت و مفهوم يكجا زاييده مي‌شود و با هم حركت مي‌كنند و نمي‌توان آنها را از هم جدا كرد.
او تاكيد كرد: مهمترين چيز هنگام نوشتن رمان جسدهاي شيشه‌اي كه براي من پيدا شد، زبان فارسي بود كه به اين شكلي كه در رمان مي‌خوانيد به وجود آمد. در رمان «حسد» هم بحث اصلي برايم زبان شد زباني كه خاص اين رمان است.

كيميایي افزود: هنگام نوشتن اين كتاب حس غريبي داشتم. وقتي واژه‌ها تركيب مي‌شوند، چقدر تصوير مي‌سازند؛ كه چشم نديده و ذهن مي‌بيند. وقتي تصوير ذهني تبديل به ديدن مي‌شود دنياي واژه‌ها كمك مي‌كنند به زاده شدن تصوير.
طوسي نيز كه به عنوان كارشناس مجري در اين نشست حضور داشت، گفت: نقطه وصل اجتناب ناپذيري بين آثار سينمايي و حوزه داستان‌نويسي کیمیایی وجود دارد. از اين رو وقتي مي‌خواهيم از كتاب او سخن بگويم درباره سينماي اين هنرمند هم بايد گفت.
به گفته وي، نوشته‌هاي كيميايي از نگاه جامعه‌شناسي بسيار موثر و مهم است. 
طوسي نكته شاخص در آثار كيميايي را كلام دانست و افزود: كيميايي در شيوه ديالوگ‌نويسي بسيار ماهر است از اين رو در نوشته‌هاي او نيز كلام جايگاه والايي دارد.
وي طي سخناني از منتقدان خواست مسايل شخصي را وارد نوشته‌هاي خود نكنند بلكه با نگاه تحليل‌گر به آسيب‌شناسي كتاب‌ها بپردازند.
در ابتداي اين نشست فيلم «نيم قرن يك مرد» مروري بر آثار مسعود كيميايي، نمايش داده شد.منبع

                                   مرتضی احمدی و همسرش   

نوشته شده توسط فرهاد لارنگی در سه شنبه 1388/05/20 ساعت موضوع | لینک ثابت