.::بازیگران قدیمی::.

وقتي سينما در آمريكا و اروپا ، پنج سال پيش از تهيه ي « سينموفتوگراف » به دستور مظفرالدين شاه و به وسيله ي ميرزا ابراهيم خان عكاسباشي ، زاده شد ، يك هنر اجتماعي بود و كوشش مي شد كه توده ي مردم هر چه بيشتر جلب آن شوند . و به همين جهت ايجاد سالن هاي ارزان قيمت يا استفاده از چادر براي جذب بيشتر تماشاگر ، يكي از مهمترين هدف ها بود ( مثلاً ژرژ مه ليس فيلم سفر به ماه را زير چادر نمايش داد .) اما در ايران بر عكس ، سينما ابتدا حالت اشرافي داشت و پادشاه آن را ابتدا در دربار و بعد نزد اشراف و اعيان رواج داد .

ادامه مطلب

نوشته شده توسط فرهاد لارنگی در یکشنبه 1386/05/21 ساعت موضوع | لینک ثابت

ميرزا ابراهيم خان عكاسباشي نخستين فيلمبردار ايراني ، متولد مرداد 1253 در تهران و متوفي به سال 1294 در چابكسر قزوين است . او پسر ميرزا احمد صنيع السلطنه ، عكاسباشي دربار ناصرالدين شاه بود . (6) درباره ي صنيع السلطنه روايت شده است كه بدون اجازه ي ناصرالدين شاه با معير الممالك به اروپا سفر كرد و شاه به هر دو غضب كرد . معيرالممالك بازگشت ، ولي صنيع السلطنه حدود ده سال در اروپا باقي ماند و پسرش ميرزا ابراهيم خان از چهارده سالگي در پاريس به تحصيل عكاسي ، گراور سازي و عكاسي روي چيني پرداخت و زماني كه سرانجام ناصرالدين شاه به پدرش رخصت بازگشت به وطن را داد ، او نيز همراه پدر به تهران آمد و به دستور شاه در خدمت مظفرالدين ميرزا كه وليعهد بود و در تبريز به سر مي برد ، در آمد . پس از كشته شدن ناصرالدين شاه ، ميرزا ابراهيم خان عكاسباشي در ركاب مظفرالدين شاه به تهران آمد . مظفرالدين در آبان 1277 ، لقب عكاسباشي را به ميرزا ابراهيم خان داد و خواهر همسرش ، زيور السلطان طلعت السلطنه را نيز به ازدواج او درآورد . ميرزا ابراهيم خان در سفر نخست مظفرالدين در 1279« همراه » بود و در شهر كنتركس ويل فرانسه دستور تهيه ي دوربين را دريافت كرد و وسيله ي پدرش كه در پاريس به سر مي برد ، ترتيب خريد آن را داد . (7) ميرزا ابراهيم خان نخستين فيلم را در اوستاند بلژيك در مراسم جشن گل ها فيلمبرداري كرد و سپس همراه با شاه به ايران بازگشت . (8) شروع نمايش فيلم از همان روزهاي نخست بازگشت مظفرالدين شاه ، لااقل در دربار و بعد رفته رفته نزد بزرگان و اشراف ، به هنگام ميهماني هاي عروسي و ختنه سوران آغاز شد . نمايش فيلم در هر دفعه ، غالباً دوبار و جداگانه – يكبار براي مردها و يكبار براي زن ها – صورت مي گرفت . عكاسباشي ضمن نمايش مرتب فيلم در دربار و نزد اشراف ، گاه و بيگاه نيز به فيلمبردازي مي پرداخت . از كارهايي كه عكاسباشي صورت داده ، لااقل دو نامه در دست است ... يك – نامه اي از جانب يكي از درباريان كه خطاب به ميرزا ابراهيم خان است : « برادر مكرما بندگان اعليحضرت اقدس همايون شاهنشاهي ارواحنا له الفدا ميفرمايند كه صبح زود اسباب سينموفتوگراف را برداشته و در سبزه ميدان از تمام دستجات قمه زنها و سايرين عكس بياندازيد . » (9) دو – نامه اي است از شخص شاه كه از قصر دوشان تپه خطاب به ميرزا ابراهيم خان مي نويسد : « عكاسباشي ، فردا صبح دوربين سينموفتوگراف را با دو سه رولو زود بيار كه عكس شير ها را بگيريم .» (10) دوربيني كه ميرزا ابراهيم خان با آن در دربار فيلمبرداري مي كرد ، دوربين مدل « گومون » بود . اين دوربين را هنري ساوج لندر ، جهانگرد انگليسي نيز در بازديد از قصر گلستان در 1280 مشاهده كرده است . (11) با آغاز سلطنت محمد علي شاه – پس از فوت مظفرالدين شاه – ميرزا ابراهيم خان جايش را به عبدالله ميرزا قاجار ( شاگرد پدرش ) داد . (12) و خود به زراعت در ولد آباد كرج و نيز به امور چاپي مشغول بود . او در اواخر عمرش املاك ساعد الدوله را در قزوين اجاره كرد و در قهوه خانه اي در چابكسر دچار سكته شد و درگذشت . ميرزا ابراهيم خان عكاسباشي در زمان سلطنت احمد شاه فاميل مصور رحماني را انتخاب كرد و به هنگام مرگ چهل و يك سال داشت . او چهار دختر و يك پسر از خود باقي گذاشت . منبع:persia film.com

نوشته شده توسط فرهاد لارنگی در چهارشنبه 1386/05/17 ساعت موضوع | لینک ثابت

مظفرالدين شاه در بيست و چهارم فروردين 1279 از تهران به مقصد اروپا حركت كرد . او پس از سياحت مفصل در اغلب ممالك اروپا ، در اوايل تابستان به چشمه هاي معدني شهر معروف « كنتركس ويل » فرانسه رفت ، مشغول معالجه شد و در همين ايام بود كه سينما را شناخت . در سفرنامه مباركه مظفرالدين شاه كه شاه روز يكشنبه هفدهم تير 1279 به اتفاق ميرزا ابراهيم عكاسباشي به تماشاي دستگاه « سينمو فتو گراف » و لانترن ماژيك رفته است . اين حادثه پنج سال پس از رواج اختراع برادران لومير در پاريس رخ داده است . او كه از تماشاي دستگاه به شگفت مي آيد در سفرنامه اش اينطور مي نويسد : ( شاه اين دوربين را اشتباهاً « سينمو فتو گراف » مي نامد . )

ادامه مطلب

نوشته شده توسط فرهاد لارنگی در جمعه 1386/05/12 ساعت موضوع | لینک ثابت

پيش از آنكه به چگونگي ورود نخستين دوربين فيلمبرداري و شكل گيري سينما در ايران بپردازيم ، مقدمتاً ميبايست اشاره اي به حس نمايش در هنر و ادب ايران و شكلهاي ايراني هنرهاي نمايشي داشته باشيم .

بدون در نظر گرفتن تمام تاريخ ايران ( پيش از تاريخ و يا در آغاز تاريخ ) ، نخستين استعدادهاي مهم را در هنر سنگتراشي پيش از ظهور اسلام ، در دوره ي ساسانيان ، در « نقش رستم » ، نيشابور و غارهاي « طاق بستان » در كرمانشاه مي يابيم . در  « طاق بستان » صحنه ي عظيم شكار شاه ساساني ، يكي از برجسته ترين نمونه هاست كه بيش از هزار و چهارصد سال قدمت دارد و در آن تنظيم حركات را در دسته هاي مختلفي كه به شكار گراز پرداخته اند مي يابيم : شاه ساساني سوار بر يك قايق و در حال تيراندازي است ، زنان نوازنده در قايقي ديگر در پي شاه هستند و كساني كه سوار بر فيل و كارشان رم دادن شكار است ... در همه ي اينها حالت عجيب تجسم حركت محسوس است و حتي با كمي دقت در اين نقش ساساني ، نماي درشت را نيز مي يابيم و مي بينيم كه يكي از گرازهاي در حال فرار صحنه اول ، به شكل بزرگ شده ، تير خورده است .

ادامه مطلب

نوشته شده توسط فرهاد لارنگی در یکشنبه 1386/05/07 ساعت موضوع | لینک ثابت

« اولين فيلم ناطق فارسي ، در آينده نزديكي به طهران خواهد رسيد .

اولين فيلم ناطق و موزيكال فارسي كه بتوسط كمپاني فيلمبرداري فارسي در هندوستان و در تحت توجه خان بهادر اردشير ايراني باشتراك آرتيستهاي ايراني براي ايرانيان تهيه شده است و بزودي در تهران به نمايش گذاشته خواهد شد . براي اسم و موضوع فيلم منتظر اعلان ثانوي باشيد .

كمپاني فيلمبرداري فارسي در امپريال فيلم كمپاني بمبئي » . اين متن نخستين اعلان دختر لر است كه در شماره ي خرداد 1312 روزنامه ي ايران به چاپ رسيده است . (27)

ادامه مطلب

نوشته شده توسط فرهاد لارنگی در جمعه 1386/05/05 ساعت موضوع | لینک ثابت

پس از دلکش ، معروف ترین خواننده ای که به سینمای ایران پیوست ، پوران بود ، که از اواخر دهه ی سی با بازی در فیلم اول هیکل (سیامک یاسمی ، ۱۳۳۹) بازیگری در فیلم های ایرانی را آغاز کرد. پوران نیز همچون دلکش استعدادی در بازیگری نداشت ، اما در خوانندگی شهره بود و همین برای مباشران سینمای تجاری ایران کافی بود .

دلکش تا حدودی قالب مردانه داشت و گاهی نیز همچون فیلم ظالم بلا لباس مردانه به تن می کرد و با صدای بم آواز می خواند ، اما پوران بر عکس ، ظریف و شکننده بود و سیمای عروسکی داشت و در زمان خود در زمره ی زیبا رویان بود. ادبیات شفاهی و مردمی در باره ی پوران نیز اسطوره سازی می کرد و مطبوعات عامه پسند نیز به این اسطوره سازی دامن می زدند. از منظر مردم پوران هم دختر تهیدست و بداقبالی بود که در خانواده ای مرفه خدمت می کرد اما او صدای خوشی داشت و ضمن کار برای خود آواز می خواند و دست بر قضا ، یکی از آهنگ سازان موفق ، صدای پوران را شنید و خوشش آمد و او را برای خوانندگی دعوت کرد. به این ترتیب ، بخت با پوران یار شد و پله های شهرت و ترقی برایش هموار گردید و او از هیچ به همه چیز رسید.این سرگذشت سیندرلایی هر چه بیشتر به محبوبیت پوران می افزود و نشان می داد که در جامعه ی مدرن ، انسان می تواند خود را از چنبره ی سنت و تنگناهای اقتصادی آزاد کند و خوشبخت شود. علاوه بر این ، شکل ظهور پوران در عرصه ی خوانندگی و اتفاقاتی که پیرامونش رخ می داد ، در شهرت و محبوبیت او تاثیر تعیین کننده ای داشت . پوران ، نخست به نام بانو ناشناس آواز می خواند و کسی نمی دانست که صاحب این صدای دلنشین کیست ، ان گاه از پرده بیرون آمد و با عباس شاپوری ، آهنگ سازی که کاشف او بود ، ازدواج کردو بانو شاپوری نامیده شد. ... ( پس از جدایی از همسرش به نام پوران معروف شد.) ازدواج او با روشن زاده که مفسر ورزشی معروفی بود ، ( همراه با حوادث فبل ) هر چه بیشتر به شهرت او افزود و اشتیاق سازندگان فیلم های تجاری را برای کار با او افزون کرد.پوران یک عامل تبلیغاتی بسیار موثر بود و تاجر پیشگان سینمای ایران نمی توانستند از آن چشم بپوشند.
نخستین فیلم پوران از بازار پاسخ مثبت گرفت و از آن پس اغلب تهیه کنندگان مشتاق همکاری با او شدند. ستارگان می درخشند (علی زرندی ، ۱۳۳۹) و عمو نوروز ( سیامک یاسمی ، ۱۳۴۰) فیلم های بعدی او بودندکه با اقبال عمومی روبه رو شدند. این فیلم ها نیز مانند فیلم های دلکش نوعی کاباره ی مصور بود و پوران تازه ترین آهنگ های خود را در آن ها اجرا می کرد . مردم برای دیدن پوران به تماشای این فیلم ها می آمدند ، اما ضعف فیلم ها و بی استعدادی پوران در اجرای نقش ، سبب می شد از اشتیاق مردم کم شود . این مسئله سبب شد که فیلم های بعدی پوران مانند: لاله ی آتشین (علی محزون ، ۱۳۴۱) ، گرگ های گرسنه ( فردین ، ۱۳۴۱) و طلای سفید (جمشید شیبانی ، ۱۳۴۱) یا موفقیت لازم را به دست نیاورند یا با شکست تجاری رو به رو شوند. اما فیلم آقای قرن بیستم (سیامک یاسمی ، ۱۳۴۳) که سرمشق اولیه ی گنج قارون بود ، موفقیت تجاری در پی داشت و موقعیت پوران که نقش اول زن این فیلم را بازی می کرد ، بار دیگر تثبیت شد.
با شیوع فیلم های گنج قارونی از نیمه ی دهه ی چهل ، پوران در کنار فردین قرار گرفت و در فیلم های حاتم طائی و گدایان تهران (فردین ، ۱۳۴۵) بازی کرد. این فیلم ها از نظر تجاری کاملا موفق بودند ، اما حالا زمانه ی دیگر شده بود و زنان بازیگر جذاب تری به صحنه آمده بودند و دیگر کسی علاقه ای به دیدن او نشان نمی داد ، بنابر این پوران به تدریج از عرصه ی بازیگری سینمای ایران کنار گذاشته شد ، پس از چند سال وقفه ، او در میانه ی عمر در فیلم بیقرار (ایرج قادری ، ۱۳۵۲) بازی کرد که کوچک ترین امتیازی برای او نداشت و این پایان کار او در سینمای ایران بود.

نوشته شده توسط فرهاد لارنگی در چهارشنبه 1386/05/03 ساعت موضوع | لینک ثابت